آسیت یا تجمع مایع در شکم و علل، علایم، و درمان آن - سلامت زنان
سلامت نسل ها

آسیت یا تجمع مایع در شکم و علل، علایم، و درمان آن

آسیت یا تجمع مایع در شکم و علل، علایم، و درمان

آسیت یا تجمع مایع در شکم و علل، علایم، و درمان


آسیت تجمع مایع در ناحیۀ شکم (یا به اصطلاح آب آوردن شکم) است. این جمع شدن مایع سبب ورم می‎شود و معمولاً در طول چند هفته بروز می‎کند، اگرچه امکان بروز آن در طول فقط چند روز وجود دارد.
آسیت وضعیتی بسیار ناراحت کننده است و سبب بروز تهوع، خستگی، تنگی نفس، و احساس پربودگی (اشباع) می‎شود.
بیماری کبدی شایع‎ترین علت بروز آسیت است. دیگر علل بروز آسیت سرطان و بیماری قلبی را شامل می‎شود.

آسیت چیست؟

آسیت بر اثر تجمع مایع در شکم بروز می‎کند. این تجمع در دو لایۀ غشائی که به اتفاق هم پریتونیوم (کیسۀ نرمی که دستگاه‎های بدن را در خود جای داده است) را تشکیل می‎دهند بروز می‎کند. وجود مقدار کمی مایع در حفرۀ پریتونیوم عادی است.

علل

بسیاری از بیماری‎های اصلی و نهفته شامل سل، بیماری کلیه، پانکراتیت، و کم‎فعالی تیروئید می‎توانند مسؤول ایجاد آسیت باشند. به هر جهت، علل اولیۀ ایجاد آسیت شامل نارسایی قلبی، سیروز و سرطان است.
آسیت در صورتی که سرطان به نواحی زیر آسیب زده باشد امکان بروز دارد:
• پریتونیوم
• کبد
• سیستم لنفاوی
• تخمدان‎ها
• پستان
• روده
• معده
لوزالمعده
• ریه
• رحم (زهدان)

علایم آسیت

آسیت اغلب با درد توأم است و سبب می‎شود تا فرد احساس کند:
• تهوع دارد
• کمتر از معمول احساس گرسنگی می‎کند
• خسته است
• فاقد نفس است
• نیاز عاجل به ادرار دارد و دچار یبوست است
حبس مایع سبب بروز فشار بر دیگر دستگاه‎های داخل بدن می‎شود، که نتیجۀ آن اغلب تجربۀ احساس ناراحتی توسط بیمار است. آسیت همچنین ممکن است سبب بروز نفخ، درد شکم و پشت شود، و نشستن یا حرکت کردن را برای بیمار دشوار کند.

درمان و مدیریت

اگر علت بروز آسیت سیروز بوده باشد، فرد ممکن است از کاهش مصرف نمک و خوردن قرص‎های آب (دیورتیک‎ها) سود ببرد.
قرص‌های آب می‎توانند باعث ازدیاد میزان ادرار شوند، و از حبس بیشتر مایعات پیشگیری کنند. در حالی که این کار در بسیاری از مواقع رویکرد مناسبی است، برخی از انواع آسیت در مقابل دیورتیک‎ها مقاوم نشان می‎دهند.
در موارد شدید، پیوند کبد می‎تواند بهترین گزینۀ درمانی باشد. دیگر درمان‏ها موارد زیر را شامل می‎شود:

پاراسنتز

در موارد آسیت مقاوم، یا در صورتی که مقدار مایع جمع شده در شکم بسیار زیاد باشد، پاراسنتز می‎تواند یک تکنیک مدیریت وضعیت مؤثر باشد. پاراسنتز به این صورت انجام می‎شود که پزشک سرنگی را به داخل شکم بیمار فرو برده و مایع جمع شده در آنجا را تخلیه می‎کند.
هدف از پاراسنتز تخفیف فشار شکم است، تا فرد ناراحتی کمتری احساس کند. در برخی موارد، شکم فرد ممکن است حاوی حدود ۵ لیتر مایع باشد، اما در برخی موارد بیش از حد شدید آسیت، دکترها بیش از ۱۰ لیتر مایع از شکم بیمار خارج کرده‎اند.

شانت

وقتی آسیت به علت سرطان بروز کرده باشد، دکتر ممکن است از یک شانت (لوله) برای انتقال مایع از شکم به داخل جریان خون استفاده کند.
دکتر سوزنی را به درون وریدی در گردن فرو کرده و شانتی را در راستای دیوار قفسۀ سینه جاگذاری می‎کند. شانت حفرۀ شکمی را به گردن متصل می‎کند که در آنجا وارد ورید می‎شود. آنگاه مایع در امتداد لوله حرکت کرده وارد جریان خون می‌گردد.

شیمی درمانی

شیمی درمانی می‎تواند به کوچک شدن یا کنترل تومور سرطانی کمک کند. شیمی درمانی را می‎توان با تعبیۀ یک لوله در شکم انجام داد، که گاهی از اوقات می‎تواند تجمع مایع را متوقف کند. بدبختانه شواهد کافی در مورد کارآیی این روش وجود ندارد.

تشخیص

اختلالات اصلی موجب آسیت اغلب اوقات بیماری‎های جدی هستند که سبب کوتاه شدن عمر بیمار می‎شوند.
نخستین روش تشخیصی معمولاً معاینۀ شکم است. دکتر شکم بیمار را در حالت ایستاده و نیز درازکش بررسی می‎کند. شکل شکم معمولاً نشان دهندۀ این است که آیا شکم دچار تجمع مایع شده است یا خیر.
ارزیابی پیشرفت آسیت ممکن است از طریق اندازه‎گیری منظم قطر شکم و پایش وزن بیمار صورت گیرد.
این اندازه‎گیری‎ها مفیدند زیرا نوسانات وزن به علت تغییرات مایع شکم بسیار سریع‎ترین از نوسانات وزن بدن بر اثر تغییرات میزان چربی روی می‎دهند.
وقتی تجمع مایع تأیید شود، ممکن است برای تعیین علت بروز آسیت به انجام تست‎های بیشتری نیاز باشد.

این تست‎ها موارد زیر را شامل می‎شود:

• تست‎های خون: این تست‎ها معمولاً برای ارزیابی کارکرد کبد و کلیه به کار می‎روند. اگر وجود سیروز تأیید شود، تست‌های تکمیلی برای روشن کردن علت سیروز مورد نیاز است و شامل تست‎های آنتی‎بادی برای هپاتیت B یا C است.
• آنالیز نمونه مایع: نمونۀ گرفته شده از مایع شکمی می‎تواند نشان دهندۀ وجود سلول‎های سرطانی یا وجود برخی عفونت‎ها باشد. دکترها با استفاده از سرنگ مایع شکمی را خارج کرده و آن را برای آنالیز به آزمایشگاه می‎فرستند.
• اولتراسوند شکم: اولتراسوند شکم برای شناسایی علت اصلی بروز آسیت مفید است. اولتراسوند می‎تواند وجود سرطان یا گسترش سرطان به کبد را نشان دهد.
اگر بررسی اولتراسوند نتواند علت بروز آسیت را نشان دهد، آنگاه دکترها انجام اسکن MRI (تصویربرداری شدت مغناطیسی) را در دستور کار قرار می‎دهند.
اشعۀ X نیز در این مورد یک ابزار تشخیصی عالی به شمار می‎رود. اشعۀ ایکس می‎تواند تشکیل مایع در ریه‎ها، گسترش سرطان به ریه‎ها یا نارسایی قلبی را تأیید کند.

دورنما

پیش‎آگهی و دورنما در آسیت به علت بروز آن بستگی دارد. علایم را باید مدیریت کرد و کاهش داد، اما این درمان علت بروز آسیت است که دورنما و فرجام آسیت را تعیین می‎کند.
در حال حاضر درمان هیچ رضایت‎بخشی برای مردم دچار سیروز همچنین آسیت مقاوم در برابر دیورتیک‎ها وجود ندارد.
پاراسنتز و شانت‌ها بدون انجام پیوند کبد ممکن است کیفیت زندگی بیمار را بهبود ببخشند اما گمان نمی‎رود که قادر به بهبود قابل ملاحظۀ طول عمر بیمار باشند.

منابع : مهرین
Ascites: Causes, symptoms, and treatment
Last reviewed Fri 28 July 2017
By Kanna Ingleson
Reviewed by Daniel Murrell, MD

کِنا اینگلسون، دکتر دانیل مورل
ترجمۀ فرهنگ راد

:مطالب مرتبط


دیدگاه خود را بیان کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سلامت زنان