شربت گاوزبان (رامش) ، نوشیدنی گیاهی آرامبخش چه فواید و منع مصرفی دارد؟ - سلامت زنان
سلامت نسل ها

شربت گاوزبان (رامش) ، نوشیدنی گیاهی آرامبخش چه فواید و منع مصرفی دارد؟

شربت گاوزبان (رامش)

شربت گاوزبان (رامش) . شربت رامش یک نوشیدنی مفرح و شادی بخش و ضد افسردگی است که بر پایه اصول طب سنتی ایران تولید و استاندارد شده است و موجب ایجاد نشاط در افراد می شود و به قوای طبیعی بدن در هضم و پاکسازی خلط سودای مضر و غیرطبیعی کمک می کند.یکی از ترکیبات اصلی این نوشیدنی فرح بخش گل گاوزبان ایرانی (Echium amoenum F.M) می باشد.

 


 

گیاه شناسی و اجزای مورد استفاده:

این گیاه که در کتب طب سنتی ایران با نام لسان الثور (نام عربی گیاه) نیز آمده است از گیاهان بومی ایران است .(۱)
خواص دارویی این گیاه توسط رومی ها در اوایل قرن سوم قبل میلاد شناخته و به اروپا معرفی شد. هومر شاعر و موخر یونانی از این گیاه به عنوان شادی آور و غم زدا نام برده است. رومی ها از سالیان بسیار دور برگ های گیاه را در شراب می خیساندند و از آن به عنوان نوشیدنی ارزشمند جهت آرام بخشی و برطرف نمودن مشکلات عصبی استفاده می کردند. (۲)

عقیلی خراسانی در مخزن الادویه آن را چنین توصیف کرده است:

نباتی است جمیع اجزای آن با خشونت و مزغب و منقط به نقطه های شبیه به خار و ساق آن باریک و خشن مانند پای ملخ و سبز مایل به زردی و به قدر ذرعی و برگ و آن بزرگتر و سیاه و ضخیم و با خشونت و منقط به نقطه های سفید شبیه بخار و مزغب شبیه به زبان گاو و مفروش بر روی زمین و ربیعی (روینده در فصل بهار) است و تازه آن سبز مایل به زردی و کهنه آن مایل به سیاهی و هر چند کهنه تر گردد سیاه تر شود.

 گل آن لاجوردی رنگ به شکل گل انار و از آن کوچکتر و طولانی و تخم آن کوچک اندک طولانی و سفید و از حب القرطم اندک باریک تر و در قمعی و اندک لعابی و تخم آن را مدور نیز گفته اند منبت آن اکثر بلاد خصوص گیلان که در آنجا بسیار خوب می شود(۳).

گل گاوزبان از خانواده بوراژیناسه، گیاهی است دو ساله یا پایا، پوشیده از کرک‏های نرم و نازک، یا بلند و ابریشمی، با ساقه ایستاده، برگ ها معمولاً دارای رگبرگ منفرد، گل دارای کاسه خشن با تقسیمات نیزه ای و پایا، جام گل، بزرگ سه برابر بلندتر از کاسه، پوشیده از کر کهای کم، پرچم ها محتوی درون جام، خامه کر کدار و دوشاخه، گل آبی مایل به ارغوانی. گل آذین: گرزن ساده و بلند، میوه: فندقه، بزرگ، نوک تیز و جوش دار.

موسم گل این گیاه آغاز اردیبهشت تا اوایل خرداد است. این گیاه تقریباً در تمام نواحی گیلان و مازندران، ارتفاعات کندوان، کلاردشت، ارتفاعات چالوس، بین منجیل و رستم آباد و … گزارش شده است. (۴)

کیفیت مفرده:

تازه آن در اول گرم و تر و خشک آن را رطوبت کمتر و مایل به یبوست و قوت آن تا هفت سال باقی می ماند و گل آن الطف جمیع اجزای آن.(۳).

افعال و قوا در طب سنتی ایران:

مفرح و مقوی ارواح و حرارت غریزی و اعضای رییسه و حواس و ملین طبع و مسهل مره صفرا و اخلاط محترقه و سودای متولد از خلط سوداوی و تسکین اعراض آنها و امراض سوداویه مطلقا.

آشامیدن آن با مطبوخات مناسبه جهت سرسام و برسام و مالیخولیا و جنون و نیکویی حواس و رنگ رخسار و تفریح و رفع خشونت قصبه ریه و سینه و سرفه و ضیق النفس و درد گلو و سینه و شش و خفقان سوداوی و توحش و وسواس و حدیث نفس و فزع و خوف و غم و هم و یرقان و سنگ گرده و مثانه و مطبوخ آن با نبات و یا با شکر و یا ماءالعسل جهت خشونت سینه و قصبه یرقان و سنگ گرده و مثانه و سرفه و ضیق النفس.

آشامیدن دو درم گل آن با یک درم گل ارمنی و دو درم شکر جهت خفقان و خشونت سینه و سرفه و انعاش حرارت غریزی و قوی و ازاله یرقان و تفتیت حصات و تصفیه رنگ رخسار و ذرور محرق آن در دهان جهت قلاع دهان اطفال و تسکین لهیب و سوزش دهان و سستی لثه و به دستور غیر محرق آن ولیکن از آن ضعیفتر.
مضر سپرز، مصلح آن صندل سفید.

مقدار شربت:

 

از جرم آن از دو درم تا پنج درم، در مطبوخ و منقوع از پنج درم تا ده درم و از آب آن تا چهار اوقیه. (۳)

 

کاربردها در طب نوین:

مواد موثره موجود در این گیاه عبارتند از:

– anthocyanidine (13%)
– flavonoid aglycons (0.15%)
– منبع خوبی از اسیدهای چرب (Gamma linoleic acid:GLA )(5).
– موسیلاژ به میزان ۳ الی ۵ درصد
– املاح سدیم و پتاسیم در دم کرده ۱۰ درصد کلبرگ های گل گاوزبان به ترتیب به میزان ۵/۱۱ و ۲۵۰ میلی گرم در لیتر می باشد(۶).
– به طور کلی اندامهای مختلف گیاه به خصوص گل دارای لعاب نسبتا فراوان در حدود ٣٠ درصد است.
– سرشاخه گلدار گیاه مقدار بسیار جزئی اسانس و املاح مختلف از جمله منگنز، منیزیم و اسید فسفریک دارد.

– ماده رنگی به نام آنتوسیانین که در واکوئل سلولها محلول بوده در مقابل PH شیره واکوئلی، تغییر حاصل می نماید.

در سال های گذشته پژوهش های متعددی روی گیاه Echium amoenum انجام شده است، از جمله این تحقیقات:

بررسی اثر ضدباکتری، بررسی اجزای تشکیل دهنده اسانس گلبرگهای گیاه، بررسی آلکالوییدهای پیرولیزیدین و ترکیبات فنلی، بررسی اثرات ضد اضطرابی، ضد دردی و ضدتشنج در حیوان و مطالعه اثرات آنتی اکسیدانی، درمان افسردگی خفیف تا متوسط و درمان اختلالات روانی در بیماران انسانی بوده اند، تمام این پژوهش ها توسط محققین ایرانی و روی اندام دارویی گیاه ( گل های (E. amoenum انجام شده اند (۷).

همچنین کارآزمایی بالینی با هدف بررسی اثربخشی عصاره آبی گل گاوزبان در درمان بیماران مبتلا به اختلال وسواسی-اجباری (۳۳ بیمار) نشان داده است که این عصاره، داروی موثر و بی خطر برای درمان این بیماران می باشد اگرچه مطالعات بیشتر برای تایید آن لازم است .(۸)
در مطالعه انجام شده در ۱۰ گروه موش صحرایی نشان داده مصرف مخلوط گل گاوزبان به همراه دم کرده لیموعمانی باعث کاهش ضربان قلب می شود. (۹)
مقدار مصرف آن حداکثر ۴ گرم در روز به صورت دم کرده است (۶).

خطرات و هشدارها:

با توجه به وجود آلکالوئیدهای غیراشباع پیرولیزیدین سمی در گل گاوزبان، مصرف آن تنها به صورت دم کرده (عصاره آبی) و مطابق فرمول معرفی شده در منابع طب سنتی مجاز است و عصاره های الکلی این گیاه به دلیل حل شدن ترکیبات قطبی پیرولیزیدین موجب مسمومیت کبدی می شود (۶). اگرچه آزمایش های به عمل آمده نشان داده که گل های گیاه گاوزبان ایرانی فاقد هرگونه آلکالویید، تانن و گلیکوزید سیانوژنیک بوده است (۲).

سایر گیاهان خانواده گاوزبان از قبیل Borago officinalis که در سرماخوردگی استفاده می شوند به دلیل داشتن آلکالوئیدهای پیرولیزیدین-که سمیت کبدی ایجاد می کند ، محدودیت مصرف دارد (۹).

همچنین در مطالعات حیوانی گل گاوزبان دارای اثر افزایش دهندگی فشارخون به ویژه در فشار بالا است، بنابراین در فشارخون بالا توصیه نمی شود (۱۱).

 

موارد احتیاط:

افراد دارای فشارخون، بیماری های حاد کبدی و دیابت باید طبق نظر متخصص طب سنتی این دارو را مصرف نمایند.

 

مراکز فروش :

درمانگاه های دانشگاهی طب سنتی ایران (درمانگاه خارک، درمانگاه شهدای تجریش)

 

منابع:

‏(۱) دکتر ابوالقاسم سلطانی، دایره المعارف طب سنتی گیاهان دارویی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران، جلد ۱، ص:۳۷۴
(۲) عبدالرسول صالح زاده، هادی صمصام شریعت، بررسی گونه های مختلف گاوزبان موجود در بازار داروهای گیاهی ایران و مقایسه با گونه های استاندارد، دانشکده داروسازی، دانشگاه اصفهان، پایان نامه دکتری داروسازی، ۱۳۶۸
(۳) محمد حسین عقیلی خراسانی، مخزن الادویه، ص:۷۰۳
(۴) Ghahraman A. The Flora of Iran. National Society of Natural Resources Protection. Tehran, 1978, Vol. 1, pp: 74 – 5.
(۵ M. R. Heidari, A. Mandegary , A. Hosseini and M. Vahedian , 2006. Anticonvulsant Effect of Methanolic Extract of Echium amoenum Fisch and C.A. Mey. Against Seizure Induced by Picrotoxin in Mice. Pakistan Journal of Biological Sciences, 9: 772-776.
(۶) Iranian herbal pharmacopoeia. Codification committee, 1st ed., Tehran, Ministry of Health and Medical Education, 2002; pp667- 72, 717-23

منابع:

(۷) فراز مجاب، عبدالعظیم بهفر، فرزاد کبارفرد، بهمن نیک آور، بهنوش جعفری، Echium amoenum Fisch et. Mey. بررسی ترکیب اسیدهای چرب دانه گیاه، فصلنامه گیاهان دارویی، سال هشتم، دوره اول، شماره مسلسل بیست و نهم، زمستان ۱۳۸۷
(۸) مهدی سیاح برگرد، حاتم بوستانی، محمد سیاح، فرزاد فضیله، محمد کمالی نژاد، شاهین آخوندزاده، اثربخشی عصاره آبی گل گاوزبان در درمان اختلال وسواسی – اجباری، فصلنامه گیاهان دارویی، سال چهارم، شماره۱۵، تابستان ۱۳۸۴
(۹)

Newall CA, Anderson LA, Phillipson JD. HerbalMedicines. London, The Pharmaceutical Press,1996: pp 49, 87
(۱۰)تاثیر دو فرآورده گیاهی سنبل الطیب و گل گاوزبان بر آزمون های عملکرد کبد و کلیه در موش صحرایی، مجله دانشگاه علوم پزشکی کرمان، دوره ۱۱، ۱۳۸۲، ص: ۲۲-۲۷
(۱۱)انیسه مسعود حمیدی، محمد خاکساری، خاطره هژبری، اثرات مصرف عصاره آبی گل گاوزبان و لیموعمانی بر فشارخون و ضربان قلب قبل و بعد از تزریق فنیل افرین در موش صحرایی نر، مجله دانشگاه علوم پزشکی کرمان، دوره ۱۸، شماره۴، ۱۳۹۰، ص: ۳۴۹-۳۵۷

 تندرستان www.tandorostan.org

مطالب مرتبط :

 

 


دیدگاه خود را بیان کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سلامت زنان