سلامت نسل ها

راهکارها در تغذیه کودک

Rate this post
Rate this post

بیشتر والدین از بی میلی و کم غذا خوردن کودکان خود در رنج هستند. بی اشتهایی و یا بد غذایی کودک یکی از مشکلات تغذیه ای است که باید آن را جدی گرفت چرا که این معظل در نهایت می تواند منجر به سوءتغذیه شود.

باید دانست فقط گرسنگی نیست که کودک را به سوی غذا می کشاند و یا فقط سیر بودن موجب دوری او از غذا نمی شود. بلکه عوامل گوناگونی مانند عادت­های خانواده و آموزش­هایی که کودک در خانواده گرفته است، بر اشتهای کودک تاثیر گذار هستند.

استقلال طلبی و رشد ذهنی یکی از شاخص های اصلی دوران کودکی است که با ایجاد تغییرات شخصیتی در این دوران نسبت به سنین پائین تر همراه است. این مسئله می تواند با ایجاد روحیه استقلال طلبی در کودکان موجب بی نظمی در عادات غذایی آنان شود.

امروزه تغذیه کودک خیلی آسان نیست. ممکن است کودکان نوپا یا پیش دبستانی دوست داشته باشند یک غذا را سه روز پیاپی بخورند و روز چهارم از خوردن آن خودداری کنند و حتی حاضر به چشیدن آن نشوند. کودک ممکن است ناهار نخورد، اما ۱۵ دقیقه بعد درخواست خوردن یک شیرینی کند. این مسئله نشان دهنده نداشتن یک الگوی غذایی مشخص در این کودکان است که به نوعی ناشی از حس استقلال طلبی آنان و میل به انتخاب غذا توسط خود آنان می باشد. با توجه به نقش رفتار مادر در عادات غذایی کودک ، به منظور کاهش مشکل بد غذایی کودکان باید به نکات زیر توجه نمود:

ایجاد شرایط مطبوع و رفتار مناسب مادر هنگام تغذیه کودک

  • از دادن بستنی، شیرینی و تنقلات به عنوان پاداش خودداری شود زیرا ممکن است مشکل آفرین باشد.
  • به کودک نباید به زور غذا داد. محیط او باید آرام باشد و حواس و توجه اش به موضوع دیگری جلب نشود.
  • گاهی مادرها اجازه نمی دهند که کودکان، خودشان تقاضای غذا خوردنشان رااعلام کنند، بهتر است اشتیاق و اشتهای کودک هم در نظر گرفته شود.
  • اگر کودک غذایی را دوست نداشت نباید فورا” آن را از برنامه غذایی او حذف کرد بلکه می توان با تغییراتی در آن، در فرصتی دیگر امتحان نمود.
  • در بعضی از شرایط باید به خودداری کردن کودک از غذا خوردن توجه نمود. گاهی جدایی از مادر، بیماری­های عفونی، شب نخوابیدن، نداشتن فعالیت زیاد، گوشه گیری، وسواس بیش از انداره مادران در مورد این که کودکان موقع غذا خوردن باید تمیز بمانند و لباس­شان کثیف نشود و…. می تواند بر علاقه و اشتهای کودک و امتناع او از غذا خوردن موثر باشد.

پیشنهاد غذاهای جدید

بهترین راه پیشنهاد دادن غذای جدید این است که مادر غذا را درست کرده و به مقدار کمی در کنار بشقاب کودک بگذارد و اجازه دهد کودک غذا را بچشد و اگر دوست نداشت اجازه داده آن را از دهانش در آورده و در کنار بشقابش بگذارد. اگر کودک شما غذایی را که درست می کنید دوست داشت به عنوان جایزه یک نوع غذای مورد علاقه او را درست کنید. مدت زیادی طول می کشد که کودک یاد بگیرد غذای جدید را دوست داشته باشد. اگر کودک غذا یی را دوست نداشت غذا را برای چند روز بعد دوباره به اوبدهید.

مکان غذا خوردن

  • در هنگام غذا خوردن صندلی کودک باید ارتفاع مناسبی داشته باشد و بازوهای کودک روی میز به طور کامل قرار گرفته باشد. پاهای کودک در جای مناسب خودش قرار گرفته باشد.
  • قبل از غذا خوردن کودک دست­هایش را با صابون بشوید.
  • غذا را در قطعه های کوچک و به اندازه بریده و برای کودک آماده کنید، گوشتها ریز شود.
  • غذاهای نرم که به راحتی جویده می شوند به کودک بدهید.
  • کودکان بیشتر از گوشت­های چرخ کرده استقبال می کنند.
  • سالاد؛ هویج پخته، سیب زمینی پخته یا سرخ شده، ماست و…حتما در کنار غذا باشد.
  • غذاها را متنوع، رنگی و جذاب آماده کنید.
  • از بشقاب یا کاسه کوچک­تر استفاده شود.
  • از بشقاب های نشکن استفاده گردد.
  • قاشق و چنگال کودک کوچک باشد.
  • قبل از غذا دادن حرارت غذا کنترل شود.
  • در موقع غذا خوردن در کنار کودک بنشینید. کودک نیاز دارد مادر از او حمایت کند.
  • از دادن آجیل، شکلات، ذرت بو داده، سبزیجات خام، به کودکان زیر سه سال خودداری کنید. به این علت که کودک به خوبی نمی تواند بجود و ممکن است اورا خفه کند.
  • اجازه ندهید دیگران در هنگام غذا خوردن کودک با او صحبت کنند.

گروه های غذایی

برای درست کردن غذا حتما از گروه های غذایی به طور متنوع استفاده شود:

گروه نان و غلات:

نان، ماکارانی، رشته، برنج، غلات آماده صبحانه

گروه سبزی ها:

گوجه فرنگی، هویج، لوبیا سبز، نخود فرنگی، جعفری، کدو، گل کلم، خیار

میوه ها:

پرتقال، سیب، هندوانه، گلابی، هلو، موز، انگور، آناناس، زرد آلو، آب میوه های طبیعی

گروه شیر و لبنیات:

ماست، شیر، کشک، پنیر، دوغ

گروه گوشت، حبوبات، تخم مرغ و مغزها:

گوشت­های قرمز، ماهی، مرغ، تخم مرغ، حبوبات پخته شده، مغزها

میان وعده ها

معده کودک کوچک است و انرژی که کودک نیاز دارد زیاد است. میان وعده ها را از گروه های غذایی انتخاب کنید و شیر و آب میوه های طبیعی را به عنوان نوشیدنی استفاده کنید.

میان وعده های پیشنهادی برای کودکان

شیر پاستوریزه یا جوشیده شده، نان و پنیر، خرما، بیسکوئیت، کیک، مغزها و خشکبار( بادام ،گردو، پسته، کشمش، برگه ها، توت خشک)، ذرت بو داده خانگی کم نمک، انواع میوه تازه، دوغ، شیر، انواع آب­میوه های طبیعی

نوشیدنی ها

از شیر و آب میوه طبیعی به عنوان نوشیدنی استفاده شود.

اگر شیر با میان وعده صرف شود کودک شما کلسیم کافی و دیگر ویتامین ها و املاح را می گیرد. پس بهتر است شیر یا آب میوه در میان وعده ها صرف شود.

کودکان ممکن است بین میان وعده تا غذای اصلی تشنه شوند. آب بهترین انتخاب در این مواقع است. زیرا نوشیدنی­های دیگر ممکن است معده کودک شما را پر کند و او ممکن است برای غذای اصلی گرسنه نشود.

شیر های بدون چربی و کم چربی برای کودکان یک تا دو سال پیشنهاد نمی شود. کودکان در این سنین احتیاج به چربی برای رشد و تکامل دارند.

استفاده از غذاهای متنوع

غذاهایی که مادر برای کودک تهیه می کند باید از هر چهار گروه غذایی باشد. برای مثال دو یا سه نوع مختلف از میوه ها در طول روز به کودک داده شود. اجازه بدهید کودک انواع مختلف غذا ها را امتحان کند حتی اگر مادر آن غذا را دوست ندارد. کودک احتیاج به تصمیم گیری برای خودش دارد که آیا غذایی را دوست دارد یا ندارد. مادر انتظار نداشته باشد کودک غذاهای متنوع را دوست داشته باشد.

مقدار غذای پیشنهادی به کودک

غذایی را که به کودک می دهید از مقدارکم شروع کنید و این مقادیر را در صورت تمایل کودک بالا ببرید. نگران نباشید و به اشتهای کودک­تان اعتماد کنید.

زمان مناسب برای دادن غذا به کودک

وقتی به کودکان نوپا و کودکان پیش دبستانی در طول روز، وعده اصلی و میان وعده غذایی در زمان منظم داده می شود، آنان بهتر می پذیرند مثلا” وعده های اصلی و میان وعده در حدود ۲ تا ۳ ساعت فاصله زمانی داشته باشد و اجازه بدهید کودک شما در زمانهای معین غذا بخورد.

برای مثال:

–     صبحانه: ۷ صبح

–       میان وعده صبح: ۱۰ صبح

–     ناهار: ۱۲٫۳۰ ظهر

–      عصرانه:۱۵

–      شام:۱۸

–     قبل از خواب:۲۰

برنامه غذایی کودک را طوری تنظیم کنید که با برنامه غذایی خانواده یکسان باشد .برای خوردن غذا به کودک­تان هیچ اصراری نکنید. غذا را روی میز یا سر سفره در یک جای مناسب گذاشته و پیشنهاد کنید غذا را بخورد. در موقع غذا خوردن تلویزیون را خاموش و وسایل بازی او را جمع کنید.

اجازه بدهید کودک از راهی که دوست دارد غذا را بخورد ، در هنگام غذا خوردن در کنار کودک نشسته و در مورد غذا صحبت کنید و اینکه چه غذایی دوست دارد برای ناهار یا شام روز بعد درست کنید صحبت کنید.

دلایل خودداری کودک از خوردن غذای جامد در دو سال اول زندگی

  • بیماری کودک (عفونت انگلی یا سایر عفونت­ها، زخم در دهان، سوزش گلو )
  • غمگین بودن کودک (ورود نوزاد جدید، بیماری مادر، غیبت مادر ، کم خوابی، عدم استفاده از آفتاب و هوای سالم، گوشه گیری، وسواس بیش از حد بیمار)
  • نیش زدن دندان کودک
  • تاخیر در شروع تغذیه تکمیلی
  • مصرف مایعات شیرین و شیرینی در میان وعده ها
  • استفاده از شیشه و سرپستانک
  • اظهار نظر بزرگ­ترها مبنی بر دوست نداشتن غذا

عوامل موثر در موفقیت مادر در تغذیه کودک

اگر مادر در زمان تغذیه کودک هدفهای زیر را دنبال کند می تواند در تغذیه کودک خود موفق باشد.

  • با برنامه ریزی صحیح نیاز های تغذیه ای کودک را تامین کند.
  • احساس استقلال کودک را در برنامه غذایی او در نظر بگیرد.
  • ذائقه او را به انواع مواد غذایی عادت دهد.
  • محیطی سر شار از محبت و صمیمیت و بدور از جنجال را در زمان غذا خوردن او فراهم کند.
  • سفره غذای کودک را در شرایطی مناسب که خاطره دلپذیری برای او ایجاد کند فراهم نماید.

رفتارهای کودک در حین غذا خوردن

کودک در حین صرف غذا ممکن است رفتارهای نامناسب زیر را داشته باشد:

لج کردن، غذا نخوردن، گریه کردن، زدن به در و دیوار، همکاری نکردن، راه رفتن بی هدف، اذیت کردن، لب و لوچه آویزان کردن، ناله کردن، پاسخ سر بالا دادن، پرت کردن ظروف غذا، رد کردن غذا

تکامل کودک و ارتباط آن با غذا خوردن

در زمان غذا خوردن کودکان باید از نظر جسمی، عاطفی و روانی آماده خوردن غذا باشند و این مسئله بستگی به توانایی و مراحل تکامل کودک دارد. به طور مثال:

  • بین ۴-۳ ماهگی کودک ماده جامد را نمی پذیرد و با زبان آنرا به بیرون می اندازد.
  • حدود ۶ ماهگی، عمل جویدن به صورت حرکات عمودی فک شروع می شود که باعث می شود شیرخوار غذایی غلیظ تر از شیر مادر را بخورد.
  • در ۹ ماهگی شیر خوار برای گرفتن قاشق تلاش می کند. در این زمان دادن قاشق به او این احساس نیاز را فراهم می کند.
  • بین ۱۱ -۱۰ ماهگی علاقه به استفاده از انگشتان خود برای خوردن غذا دارد.
  • کودک نو پا فقط ۱۰- ۵ دقیقه حالت نشستن را تحمل می کند و معمولا” قبل از اتمام غذا، سفره را ترک می کند و مجدا” بر می گردد.
  • کودکان ۵-۳ ساله به علت احساس استقلال دوست دارند با غذا بازی کنند یا ریخت و پاش نمایند.

اقدامات والدین جهت کمک به کودکان بد غذا و کم اشتها

  • برای خوردن غذا نیاز به احساس گرسنگی می باشد (فعالیت پیش از غذا، عدم مصرف شیرینی و شربت­ها و مایعات شیرین در بین وعده های غذایی، عدم خواب آلودگی در کودک)
  • در تغذیه کودکان از غذاهای مورد علافه آنها استفاده شود.
  • در دادن غذا به کودک باید صبور بود.
  • باید هنگام غذا به کودک با او صحبت کرد و او را به خوردن غذا تشویق نمود.
  • زمان خوردن غذا را با ابراز محبت برای کودک لذت بخش کنند.
  • در زمانی که کودک با علاقه غذا می خورد او را تعریف و تمجید کنید.
  • غذای کودک را رنگین و متنوع نمائید (تغییر در ترکیب غذاها، مزه ،بافت، نحوه طبخ، تزئین غذاها به شکل حیوانات، گل، عروسک، استفاده از بشقاب­های رنگین)
  • در صورت امتناع کودک از غذایی مناسب، میتوانید آن را با غذای مورد علاقه اش مخلوط نمائید یا در فرصتی دیگر امتحان کنید.
  • برای خوردن غذای بیشتر کودکان، می توان از حضور افراد مورد علاقه او استفاده کرد.
  • سفره غذای کودک در محیطی تمیز، آرام، دوستانه، راحت، مطمئن و همراه با دیگران باشد.
  • ساعات برنامه غذایی کودک خیلی متغیر نباشد.
  • در زمان غذا خوردن کودک خیلی گرسنه یا خیلی خسته نباشد.
  • میان وعده ها را ۲ – ۵/۱ ساعت قبل از وعده اصلی غذا بدهید.
  • اجازه دهید کودک در مورد سیر شدنش خودش تصمیم بگیرد اگر در یک وعده مقدار کمتری غذا بخورد مسلما” در وعده دیگر جبران خواهد کرد.
  • غذا ها را خیلی زود و بر اساس تمایل او عوض نکنید.
  • هنگام غذا دادن به کودک دعوا و داد و قال راه نیندازید.
  • برای خوردن غذا جایزه در نظر نگیرید.
  • انتظار نداشته باشید کودک خیلی تمیز و مرتب مطابق با خواسته شماغذا بخورد. ریخت و پاش غذا و پرت کردن غذا را می توان با ملایمت و به تدریج محدود کرد.
  • ماکارانی را بپزید آب کش کنید یک تخم مرغ را بزنید و با یک استکان شیر مخلوط کنید کمی پنیر در آن رنده کنید با ماکارانی دم کنید.
  • تخم مرغ را بزنید با کمی خامه و آب لیمو به سوپ اضافه کنید و بگذارید بپزید.

اگر شیر نمی خورند

  • ماست را جانشین شیر کنید و دوغ و ماست را در وعده های غذای کودک بگنجانید.
  • در بعضی از غذاها از شیر استفاده کنید مثلا” آرد و کره و شیر را به سوپ اضافه کنید، ماکارانی و شیر و پنیر درست کنید به کودک شیر برنج یا فرنی بدهید.
  • با شیر و کره و پنیر و کمی آرد سس درست کنید روی ماکارانی یا روی سبزی های پخته شده بریزید.

اگر سبزی یا میوه نمی خورند

  • کودکان ممکن است در این سن یک نوع میوه یا سبزی را نخورند هر کدام را که بهتر می خورند بیشتر بدهید اما گه­گاه آنهایی راکه نمی خورند دوباره امتحان کنید و به کودک پیشنهاد نمایید.
  • سبزی­هایی مثل کرفس و هویج را بپزید ( له نشودبلکه کمی ترد باشد) و بگذارید کودک آن را با دست بردارد و بخورد.
  • کمی ماست چکیده بر روی سبزی­های پخته بریزید یا سبزی را با نان و پنیر به او بدهید.
  • اگر میوه نمی خورد آن را رنده یا به تکه های کوچک تقسیم کنید و با کمی خامه و به او بدهید.

اگر شیرینی زیاد می خورند

  • خرید شیرینی و درست کردن غذاهای شیرین را کاهش دهید.
  • در تهیه غذاهای شیرین شکر کمتری استفاده کنید.
  • موادی مثل بستنی و شکلات را به عنوان جایزه یا هدیه به کودک ندهید.
  • مراقب دندان­های کودک باشید و پس از مصرف مواد شیرین دندان­ها ی او را مسواک نمایید.

اگر گوشت تکه ای نمی خورند

  • بهتر است که گوشت را به قطعات بسیار کوچک و ریز تقسیم کنید که به خوبی پخته شود مثل حلیم گندم شود.
  • قطعات بسیار ریز گوشت را مخلوط با حبوبات کاملا” بپزید و نرم کنید و همراه با یک قاشق غذا خوری روغن زیتون و یک قاشق مرباخوری آب لیمو ترش یا آب نارنج تازه به کودک بدهید.
  • گوشت چرخ کرده را به صورت کوفته قلقلی در آورید یا به صورت مخلوط با گوجه فرنگی به جای سس روی ماکارونی بریزید.
  • با کتلت (گوشت ، سیب زمینی ، تخم مرغ ) به شکل های کوچک و زیبا تهیه کنید یا به صورت مخلوط با آب گوجه فرنگی و لوبیا و برنج (لوبیاپلو) بپزید.
  • از گوشت مرغ یا ماهی استفاده کنید.
  • اگر کودک هیچ یک از انواع گوشت را نمی خورد از جانشین های آن مثل زرده تخم مرغ، سفیده تخم مرغ، عدس، پنیر با بادام یا گردو، لوبیا چیتی پخته، شیر و ماست استفاده کنید.
  • برنج را با آب گوشت یا مرغی که می پزید به صورت کته نرم با انواع سبزی ها یا عدس بدهید.
  • کودکانی که اصلا” گوشت نمی خورند باید از نظر دریافت آهن مورد توجه باشند.

اگر تخم مرغ سفت شده نمی خورند

  • تخم مرغ سفت شده را باکمی کره یا شیر نرم کنید.
  • زرده و سفید تخم مرغ را بزنید و داخل سوپ بریزید و بگذارید چند جوش بزند.
  • زرده و سفیده تخم مرغ را با کمی شیر ( ۲ق.غ ) مخلوط کرده و در روغن بپزید .( خاگینه )
  • سیب زمینی پخته شده و تخم مرغ سفت شده را رنده کنید و به آن کمی کره یا روغن زیتون بزنید. یا به آن ماست و روغن زیتون بزنید یا کمی شیر اضافه نمایید.
  • تخم مرغ را بزنید و با نصف استکان ماست در ته قابلمه ای که برای او کته درست می کنید بریزید.

چند توصیه به والدین جهت کاهش خطر سوء تغذیه کودک

  • کودک را به خوردن تشویق کنند حتی اگر گرسنه نباشد.
  • در زمان بیماری حتی الامکان کودک را تغذیه کنند.
  • در دوران نقاهت مقدار غذای کودک بیشتر شود( تعداد وعده ها افزایش یابد).
  • در دوران بیماری غذای کودک مقوی و مغذی باشد.
  • برای کودک شیرخوار تعداد دفعات شیردهی افزایش یابد تا زمانی که وزن کودک به وزن زمان قبل از بیماری برسد.
  • شستن دست­ها و صورت باعث احساس راحتی در کودک و افزایش میل به خوردن غذا در کودکان بیمار می شود.
  • پاک کردن بینی درکودکان سرماخورده باعث راحتی کودک در زمان تغذیه می شود.
  • استفاده از غذاهای نرم (شیر، فرنی، سوپ، پوره) جهت تغذیه کودکان بیمار مناسب تر می باشد

 – دفتر بهبود تغذیه جامعه

 


نظر بدید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در حال بارگذاری