سلامت نسل ها

مراقبت های دوران بارداری

Rate this post
Rate this post

سالانه هزاران زن باردار بدون دریافت مراقبتهای پزشکی کافی نوزادان خود را به دنیا میآورند.نوزادانی که ازچنین مادرانی به دنیا میآیند سه برابر شانس وزن کم هنگام تولد و پنج برابر خطر بیشتری برای مرگ نسبت به دیگر نوزادان دارند. پنج اقدام اصلی برای داشتن یک بارداری بی‌خطر و یک کودک سالمبشرح ذیل میباشند:

١. مراجعه به یک پزشک از ابتدای بارداری

٢. ترک سیگار،الکل و داروها

٣. مصرف غذاهای سالم شامل میوهها، سبزیجات، شیر کم چرب، تخممرغ، پنیر و حبوبات

۴. مراقبت خوب از سلامتی و انجام ورزش مناسب

۵. کنترل وضعیت سلامت نوزاد توسط پزشک بعد از تولد

*مراقبتهای دوران بارداری یعنی چه؟

مراقبتهای دوران بارداری عبارت است از مجموعه اقدامات و خدماتی که به مادر باردار و کودکش ارائه میشود.اهمیت این مراقبتها از آن جهت است که عادات و رفتارهایی که در یک فرد بالغ بیخطر هستند ممکن است برای مادر باردار و کودک او خطر ساز باشند.به یاد داشته باشید که سلامت کودک قبل از تولدش آغازمیشود. به کمک مراقبتهای دوران بارداری خطراتی که سلامت کودک را تهدید میکند کاهش مییابد.زن باردار باید در طول بارداری به طور مرتب و در زمانهای معین مراقبت شود. این مراقبتها شامل موارد زیر است:

الف- تحت نظر قرار گرفتن

معاینات ادواری :

پزشک یا ماما از وی در مورد سوابق بارداری و زایمان قبلی، سابقه یا ابتلا به بیماری، مصرف دارو، وضعیت فعلی بارداری سوال و اعضای مختلف بدن را معاینه میکند. از ابتدای بارداری تا ۲۸ هفتگی هر ماه یک بار، از ۲۸ تا ۳۶ هفتگی ۲ بار در ماه و از ۳۶ هفتگی تا زمان وضع حمل هر هفته باید مورد معاینه قرار گیرند. در هر مراقبت وضعیت سلامت وی بررسی میشود. وزن، فشارخون، درجه حرارت، نبض، تنفس و ارتفاع رحم اندازهگیری و صدای قلب جنین شنیده میشود.

آزمایشهای معمول بارداری:

در نیمه اول و دوم بارداری، با انجام آزمایش خون و ادرار از نظر وجود بیماریهایی مانند کم خونی، عفونت، بیماری کلیوی و بیماری قند (دیابت) بررسی میشود. همچنین گروه خونی و ارهاش تعیین میگردد که در صورت منفی بودن ارهاش، ارهاش همسر و سایر آزمایشهای مربوطه درخواست میگردد. آزمایشهای لازم جهت تشخیص دیابت بارداری و تشخیص ناسازگاری خونی( Rh )در ۲۸- ۲۴ هفته حاملگی صورت میگیرد. همچنین امروزه غربالگری اختلالات کروموزومی جهت تشخیص برخی بیماریهای ژنتیکی در سه ماهه اول و دوم از طریق آزمایش خون برای برخی زنان باردار انجام میگیرد که حتی تا ۹۷% موارد میتوان این بیماریها را در دوران جنینی تشخیص داد.

سونوگرافی:

سونوگرافی ابزاری برای بررسی وضعیت جنین است که به طور معمول در دو نوبت، نیمه اول و دوم بارداری انجام میشود. دفعات بیشتر سونوگرافی براساس نظر پزشک یا ماما و وضعیت خاص است.

ایمن سازی:

در بارداری میبایست خانم باردار برعلیه کزاز و دیفتری ایمن باشد. بنابراین در صورتی که پیش از بارداری، کامل واکسینه نشده لازم است جهت تکمیل آن با پزشک یا ماما مشورت نماید. قبل از بارداری باید برعلیه سرخجه واکسینه شوند زیرا این واکسن میتواند برای جنین خطرناک باشد. تلقیح واکسن مننژیت در بارداری در صورت الزام منعی ندارد و همچنین در صورتی که سه ماهه دوم و سوم بارداری خانم مقارن با فصل شیوع آنفلوآنزا است، تلقیح واکسن توصیه میشود.

ب- تغذیه :

علت توجه به تغذیه در بارداری، سلامت مادر و تأمین مواد غذایی مورد نیاز برای رشد و نمو جنین میباشد. جنین از طریق بند ناف و جفت مواد غذایی مورد نیاز خود را از خون مادر میگیرد. در بارداری، میزان نیاز روزانه به کربوهیدرات، ویتامینها، پروتئین، چربی و مواد معدنی افزایش مییابد. آشنایی با گروههای غذایی به وی کمک میکند تا بتواند با توجه به توان مالی، مواد غذایی مورد نیاز روزانه خود را انتخاب کند.

آنچه که در تغذیه زن باردار اهمیت دارد، رعایت تنوع و تعادل و مقدار در برنامه غذایی روزانه و در عین حال جلوگیری از دریافت بیش از اندازه کالری میباشد. برای داشتن رژیم غذایی متعادل و متنوع، لازم است روزانه از چهار گروه اصلی غذایی استفاده شود:

۱– گروه نان و غلات

این گروه شامل انواع نان، برنج، ماکارونی، رشته، گندم، جو، ذرت میباشد. مقدار توصیه شده ۷ تا ۱۱ سهم در روز است به طور مثال هر یک سهم معادل یکی از این مقادیر است: یک برش از نان سنگک یا تافتون یا بربری به اندازه یک کف دست (تکه نان در ابعاد ۱۰ × ۱۰ سانتیمتر مربع یا حدود ۳۰ گرم) یا ۴ برش نان لواش یا یک لیوان غلات پخته یا نصف لیوان غلات خام.

چند نکته:

  • توصیه میشود از نانهای سبوس دار مانند سنگک و بربری استفاده شود؛
  • بهتر است برنج به صورت کته مصرف شود؛
  • بهتر است مواد غذایی این گروه با حبوبات (عدس پلو، نخودپلو، لوبیا پلو، عدسی با نان و ….) مصرف شود.

۲- گروه میوه و سبزی

الف) مقدار توصیه شده میوه در روز ۳ تا ۴ سهم میباشد که هریک سهم به طور مثال معادل یکی از این مقادیر است: یک عدد سیب، یک عدد پرتقال یا موز متوسط، نصف لیوان کمپوت یا میوه پخته، ۳ عدد زردآلو، نصف لیوان حبه انگور، یک چهارم طالبی متوسط، نصف لیوان آب میوه، یک سوم لیوان آب لیمو ترش، ۲ قاشق غذاخوری میوه خشک یا برگه.

چند نکته:

  • از میوههای تازه و متنوع در میان وعده استفاده شود؛
  • به جای نوشابههای گازدار، آب میوه تازه مصرف شود؛
  • بهتر است هنگام صرف صبحانه، میوه میل شود.

ب) مقدار توصیه شده از انواع سبزی شامل سبزیهای برگی، هویج، گوجه فرنگی، کدو، سیبزمینی و … به طور متوسط ۴ تا ۵ سهم در روز است که هریک سهم به طور مثال معادل: یک لیوان سبزی خام برگدار، سالاد سبزیجات و یا نصف لیوان سبزی پخته است.

چند نکته:

  • از سبزیهای با برگ سبز تیره استفاده شود؛
  • سبزیها با دقت شسته و ضدعفونی شود؛
  • برای حفظ ارزش غذایی، سبزیها تازه مصرف شده و پس از خرد کردن بلافاصله پخته و ترجیحاً بخارپز شود؛
  • سبزیها را با آب کم پخته و از آب آن نیز استفاده شود؛
  • هنگام پختن سبزیها، در ظرف بسته باشد؛
  •  از قراردادن سبزیها در معرض هوا یا نور خورشید و پختن به مدت طولانی خودداری شود.

۳- گروه گوشت، تخممرغ، حبوبات و مغزها

این گروه شامل انواع گوشتهای سفید و قرم، ماهی، دل و جگر، تخم مرغ، حبوبات (عدس، نخود، لوبیا…) و مغزها مثل پسته، گردو، بادام است. مقدار توصیه شده حدوداً ۳ سهم در روز است که هریک سهم به طور مثال میتواند یکی از این مقادیر باشد: ۶۰ گرم گوشت قرمز یا ماهی یا مرغ، نصف لیوان حبوبات خام یا یک لیوان حبوبات پخته،؛ یک عدد تخم مرغ یا نصف لیوان از مغزها.

چند نکته:

  • مرغ، جوجه پخته یا آب پز همراه با برنج و سبزیجات میل شود؛
  • تخم مرغ را ترجیحاً آب پز و سفت کرده و از مصرف زرده آن به صورت خام یا نیم پز خودداری شود؛
  • بیش از دو وعده ماهی در هفته (۳۰۰ گرم) به علت وجود جیوه توصیه نمیشود؛
  • خوردن ماهیهایی که جیوه بالا دارند نیز توصیه نمیشود (کوسه ماهی)؛
  • در پختن انواع گوشت دقت نموده که کاملاً مغز پخت شود؛
  • برای پیشگیری از نفخ بهتر است حبوبات ۸ -۶ ساعت قبل از مصرف در آب خیس و سپس طبخ شود؛
  • از انواع مغزها ترجیحاً به صورت خام (نمک کمتری دارد) و به صورت میان وعده استفاده شود.

۴- گروه شیر و لبنیات

این گروه شامل شیر، ماست، پنیر، بستنی، دوغ و کشک است. مصرف حداقل ۳ تا ۴ سهم در روز توصیه میشود. هریک سهم معادل یکی از این مقادیر است: یک لیوان شیر، یک لیوان ماست، ۴۵ تا ۶۰ گرم پنیر کم چرب (به اندازه دو قوطی کبریت)، یک لیوان کشک و یا ۵/۱ لیوان بستنی.

چند نکته:

  •  لبنیات پاستوریزه مصرف شود؛ قبل از مصرف کشک، حداقل ۵ تا ۱۰ دقیقه بایستی آن را جوشاند؛
  • اگر مصرف شیر ایجاد نفخ و یا مشکلات گوارشی میکند، بهتر است معادل آن از پنیر یا ماست استفاده شود؛
  • بهتر است از شیر، پنیر و ماست کم چرب استفاده شود.

۵- گروه متفرقه (روغن، شیرینی، نوشیدنیها)

به غیر از چهار گروه اصلی، یک گروه متفرقه نیز وجود دارد که شامل انواع شیرینی، روغن، کره، خامه، شکر، نمک، شکلات، چاشنیها و نوشیدنیها است. به طور کلی مصرف این مواد در حداقل مقدار توصیه میشود.

چند توصیه برای تهیه صحیح غذا:

  • آشپزخانه تمیز و خشک نگهداری شود؛
  • قبل از تهیه غذا، دستها به دقت شسته شود؛
  • حتیالمقدور غذای تازه مصرف شود؛
  • غذای فریزری را قبل از مصرف، از حالت یخزده خارج کرده و سپس مصرف شود؛
  • از غذاهایی که تاریخ مصرف آنها گذشته است، استفاده نشود؛
  • از مصرف غذاهای حاوی مواد نگهدارنده یا افزودنیهای شیمیایی مانند کنسرو ماهی، سوسیس و کالباس پرهیز شود.

اصلاح عادات و رفتارهای غذایی

برای کنترل از اشتها و پیشگیری از پرخوری نکات زیر رعایت شود:

  • غذا در حالت نشسته و در یک مکان خاص خورده شود؛
  • نیم ساعت قبل از صرف ناهار یا شام، یک لیوان آب نوشیده شود؛
  • قبل از صرف غذا، سالاد میل شود؛
  • سعی شود وعدههای اصلی غذا (صبحانه، ناهار، شام) حذف نگردد؛
  • در هنگام صرف غذا تنها از یک نوع غذا میل شود؛
  • از میوهها و سبزیهای تازه به عنوان میان وعده استفاده شود؛
  • غذا در ظرف کوچک کشیده شود؛
  • از مواد غذایی در جایی نگهداری شود تا در معرض دید نباشند؛
  • غذا آهسته و در آرامش خورده شود.

مصرف مکملها

اجرای یک برنامه غذایی متعادل و متنوع با استفاده از گروههای مختلف غذایی میتواند تمام نیازهای تغذیهای زن باردار و جنین وی را تامین نماید به جز نیاز به اسید فولیک و آهن که باید از طریق دریافت مکملهای غذایی جبران شود. مصرف اسیدفولیک از یک ماه پیش از بارداری، در پیشگیری از نقص مادرزادی لوله عصبی جنین، نقش دارد. این مقدار اسیدفولیک تا سه ماه پس از زایمان توصیه میشود. گوشت، ماهی، جگر، حبوبات، سبزیهای برگ تیره مانند اسفناج و میوههایی مانند پرتقال حاوی اسیدفولیک است.

آهن نیز در پیشگیری از کم خونی زن باردار نقش دارد و مصرف روزانه یک قرص (۶۰ میلیگرم) از شروع هفته ۱۶ بارداری تا ۳ ماه پس از زایمان توصیه میشود. منابع غذایی حاوی آهن شامل: گوشت، مرغ، جگر، حبوبات، سبزیهای سبز تیره مانند جعفری و اسفناج، انواع مغزها مانند گردو و بادام، انواع خشکبار مانند برگه، توت خشک، کشمش و خرما میباشد.

توصیه:

  • بهتر است به همراه غذا و بعد از آن ،سبزی تازه، سالاد و میوه میل شود. این مواد حاوی ویتامین ث هستند و جذب آهن را افزایش میدهند؛
  • از مصرف چای، قهوه و دمکردههای گیاهی یک ساعت قبل از غذا و دوساعت پس از غذا پرهیز شود زیرا جذب آهن را کاهش میدهد؛
  • برای کاهش اختلالات گوارشی و جذب بهتر، قرص آهن پس از غذا و یا قبل از خواب مصرف شود؛
  • اختلالات گوارشی ناشی از مصرف قرص آهن مانند درد معده، تهوع، اسهال یا یبوست معمولاً موقتی است و نباید مصرف قرص به این دلایل قطع شود.

ت- خود مراقبتی در زمینه بهداشت فردی

رعایت بهداشت از مهمترین کارهایی است که باید در این دوران انجام شود. مطالب زیل شما را با این مراقبتها آشنا میکند:

پوشیدن لباس:

بهتر است در بارداری، لباس راحت و گشاد پوشیده شود. به علت افزایش حجم و دردناک شدن پستانها از سینهبندهای مناسب استفاده شود. پوشیدن کفش پاشنه بلند (بیش از ۵ سانتیمتر) یا کاملاً تخت به دلیل افزایش انحنای کمر و برهم زدن تعادل بدن و همچنین پوشیدن شلوار و جوراب تنگ توصیه نمیشود.

مراقبت از دندان:

در بارداری زن تمایل بیشتری به خوردن مواد غذایی شیرین یا ترش دارد و به دلیل کم حوصلگی و خستگی وقت کمتری برای مراقبت از دندان صرف میکند، بنابراین احتمال پوسیدگی دندان و بیماری لثه بیشتر میشود. انجام درمانهای دهان و دندان در بارداری منعی ندارد ولی بهترین زمان سه ماه دوم بارداری است.

توصیه:

  • از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده شود؛
  • برای تمیز کردن دندانها علاوه بر مسواک، از نخ دندان استفاده شود؛
  • بهتر است به جای مواد قندی، میوه و سبزیهای تازه مصرف شود؛
  • پس از خوردن غذا و مایعات گرم، از خوردن و نوشیدن غذا و مایعات سرد و پس از خوردن غذا و مایعات سرد، از خوردن و نوشیدن غذا و مایعات گرم خودداری شود؛
  • اگر خونریزی از لثه وجود دارد، بهتر است پس از مسواک زدن دهان با آب نمک شسته و در صورت تداوم خونریزی به دندان پزشک مراجعه شود.

کارو فعالیت غیر حرفه ای :

اگر زن باردار شاغل است و در بارداری خود عارضه ندارد، میتواند تا شروع دردهای زایمانی به کار خود ادامه دهد. بهتر است از انجام کارهای سنگین که موجب افزایش ضربان قلب و عرق کردن زیاد میشود، پرهیز کرده و به حد کافی استراحت نماید.

مسافرت:

مسافرت برای زن باردار سالم، منعی ندارد ولی اگر بخواهد در هفتههای آخر بارداری سفر کند، باید حتماً با پزشک یا مامای خود مشورت نماید.

در طول سفرهای زمینی، باید حداقل هر ۲ ساعت یک بار کمی راه برود. بستن کمربند ایمنی را فراموش نکند. برای استفاده از کمربند ایمنی قسمت شانهای کمربند باید از بین دو سینه و قسمت محیطی آن از زیر شکم و روی رانها رد شود. علت خطر مسافرت به خصوص سفرهای هوایی، در دسترس نبودن امکانات کافی و مناسب برای زن باردار است.

استراحت:

بهتر است یک برنامه مشخص برای استراحت خصوصاً در اواخر بارداری وجود داشته باشد. بهترین وضعیت برای استراحت، خوابیدن به پهلو است. این امر سبب خونرسانی و اکسیژن رسانی بهتر به جنین میشود. تغییر وضعیت از یک پهلو به پهلوی دیگر و یا بلند شدن باید به آرامی صورت گیرد. در هفتههای آخر بارداری از انجام فعالیتهای سنگین خانه (مانند خانه تکانی) اجتناب شود.

ورزش:

زنانی که قبل از بارداری به طور مرتب ورزش میکردند باید دفعات آن را کاهش دهند، ولی کسانی که سابقه نداشتهاند، نباید در بارداری ورزش کردن را به صورت حرفهای شروع کنند.

ورزشهایی مانند تنیس، اسکی، کوه نوردی، شیرجه و ورزشهای رزمی در بارداری توصیه نمیشود. پیادهروی، شنا، دوچرخه سواری و تمرینهای کششی در بارداری مناسب است. در صورتی که به دلایل پزشکی به استراحت بیشتر نیاز است، در مورد نوع و دفعات تمرینها با پزشک یا ماما مشورت شود.

اعتیاد:

بهترین توصیه این است که از کشیدن سیگار و سایر دخانیات و مصرف الکل جداً خودداری شود. سیگار و دخانیات موجب زایمان زودرس و کم وزنی نوزاد و حتی مرگ وی میشود. همچنین مصرف الکل باعث تاخیر رشد، ناهنجاریهای صورت و اختلال عصبی در جنین میشود.

ترک اعتیاد در بارداری توصیه نمیشود ولی زن باردار باید زیر نظر پزشک متخصص مراقبت شود.

مصرف دارو:

بدون مشورت با پزشک خود هیچ دارویی مصرف نکنید. در مورد ویتامینها هم مراقب باشید . تنها ویتامینهایی مصرف کنید که پزشکتان تجویز کرده است.اگر چه شما نیاز به مصرف بیشتر آهن ، کلسیم و اسید فولیک دارید اما میزان و زمان استفاده از آنها باید تحت نظر پزشک باشد. اکثر داروهایی که زن باردار مصرف میکند از طریق جفت به جنین میرسد. از مصرف خودسرانه دارو خودداری شود. اگر قبل از بارداری به علت بیماری دارو مصرف میشده و یا در اوایل بارداری خانم باردار مجبور به استفاده از دارو است، باید پزشک یا ماما را از مصرف داروی خود مطلع کند.

  • در صورت بیماری و مراجع به پزشک، حتماً پزشک را از بارداری خود مطلع نمایید.
  •  با توجه به اینکه اشعه رادیولوژی برای سلامت جنین خطرناک است، لازم است خانم بارداری خود را به پزشک اطلاع دهد.
  • لازم است خانم باردار قبل از ملاقات با افرادی که شیمی درمانی میشوند و یا دچار بیماری عفونی (مانند آبله مرغان و …) هستند با پزشک یا ماما مشورت نمایند.

علائم خطردر طی بارداری

معمولاً بارداری به سلامت خاتمه مییابد، اما گاهی ممکن است بیاعتنایی و غفلت نسبت به آن سلامت زن باردار و جنین را به خطر اندازد انجام به موقع مراقبتها موجب تشخیص زودهنگام عوارض ناشی از بارداری و در نتیجه درمان به موقع آن میشود. با مشاهده هریک از علائم زیر فوراً با پزشک یا ماما تماس گرفته و یا به بیمارستان یا واحد بهداشتی درمانی مراجعه شود:

لکه بینی یا خونریزی ،کاهش یا نداشتن حرکت جنین ،آبریزش یا خیس شدن ناگهانی ،سردرد و تاری دید ،تب و لرز،درد شکم و پهلوها و یا درد سر دل،سوزش یا درد هنگام ادرار کردن ،تنگی نفس و تپش قلب، ورم دستها و صورت و یا تمام بدن،استفراغ شدید و مداوم یا خونی ،درد و ورم یک طرفه ساق و ران ،عفونت، آبسه و درد شدید دندان ،افزایش وزن ناگهانی (۱ کیلوگرم یا بیشتر در هفته)

بهداشت روان

پدر و مادر شدن از مراحل مهم زندگی است. در دوران بارداری، خلق و خو، روحیات، روابط خانوادگی و مسئولیتهای پدر و مادر تغییر میکند و نحوه سازگاری آنها متفاوت است. زمانی که نوزاد متولد میشود احساس واقعی پدر و مادر شدن بوجود میآید.

 


نظر بدید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در حال بارگذاری